Depresyonda yeni keşif! Bilim insanları 7'nci türü tespit etmiş olabilir

Geç saatlere kadar uyumamak, sabaha karşı uykuya dalmak ve uzun süre uyunmasına rağmen yorgun uyanmak depresyonun farklı bir türüyle bağlantılı olabilir. Avustralyalı araştırmacıların gerçekleştirdiği yeni çalışma, vücudun biyolojik saatindeki bozulmaların bazı kişilerde depresyonu tetikleyebileceğini ortaya koydu. British Journal of Psychiatry dergisinde yayımlanan araştırma, sirkadiyen depresyon olarak adlandırılan yeni bir alt türün varlığına ilişkin tartışmaları gündeme getirdi.

Bilim İnsanları Farklı Bir Yaklaşım Benimsedi

Vücut saatinin bozulmasının ruh sağlığı üzerindeki etkileri uzun süredir araştırılıyor. Ancak Avustralyalı bilim insanları, yeni çalışmalarında depresyonu anlamak için beyin taramaları yerine uyku alışkanlıklarına ve günlük biyolojik ritimlere odaklandı.

Araştırmacılar, biyolojik saatinde belirgin bozulmalar bulunan kişilerin farklı bir depresyon alt grubuna ait olabileceğini öne sürdü. Sirkadiyen depresyon olarak adlandırılan bu olasılık, vücudun iç saatinin hastalığın gelişiminde önemli bir rol oynayabileceğine işaret ediyor.

Daha önce 2024 yılında gerçekleştirilen bir araştırmada, depresyon yaşayan kişilerde altı farklı beyin aktivitesi modeli belirlenmişti. Bu modellerin, bazı hastalarda tedavilerin neden etkili olurken bazılarında yetersiz kaldığını açıklamaya yardımcı olabileceği değerlendirilmişti.

Yeni araştırma ise depresyondaki biyolojik farklılıkları uyku ve sirkadiyen ritimler üzerinden incelemesiyle dikkat çekti.

Biyolojik Saat Depresyonu Tetikleyebilir

Araştırmanın dikkat çeken bulgularından biri, biyolojik saatindeki bozulmaların bazı kişilerde depresyonun yalnızca bir sonucu olmayabileceği, aynı zamanda hastalığı tetikleyebileceği ihtimali oldu.

İnsan vücudu, beynin hipotalamus bölgesinde bulunan ana biyolojik saat tarafından yönetilen yaklaşık 24 saatlik bir döngüyle çalışıyor. Bu sistem, kişinin ne zaman uykulu veya uyanık hissedeceğini düzenliyor. Vücut saati, günlük döngüsünü büyük ölçüde gün ışığı sayesinde yeniden ayarlıyor.

Uykusuzluk, aşırı uyuma ve uyku saatlerinin sürekli değişmesi gibi sorunlar depresyon yaşayan kişilerde sık görülüyor. Araştırmacılara göre biyolojik ritimlerin bozulması, bazı kişilerde hastalığın ortaya çıkmasında etkili olabilir.

Bu ihtimal, parlak ışık terapisi ve melatonin gibi biyolojik saati düzenlemeyi hedefleyen yöntemlerin depresyon tedavisinde nasıl kullanılabileceğine ilişkin yeni soruları da beraberinde getirdi.

Depresyon Daha Erken Başlıyor Ve Daha Şiddetli Seyrediyor

Araştırmacılar, altı farklı özelliğin en az üçünü taşıyan kişilerin sirkadiyen depresyon olarak tanımlanabilecek bir alt gruba dahil olabileceğini belirtti.

11 binden fazla kişinin değerlendirildiği çalışmada, katılımcıların yaklaşık dörtte birinin bu özellikleri taşıdığı görüldü.

Bu gruptaki kişilerin depresyonlarının daha erken yaşlarda başladığı ve daha şiddetli seyrettiği belirlendi. Ayrıca dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), insülin direnci ve bipolar bozukluk açısından daha yüksek genetik risk taşıdıkları tespit edildi.

Ancak araştırmada önemli bir sınırlama da bulunuyordu. Katılımcıların uyku alışkanlıkları ve diğer özellikleri kendi beyanlarına dayanıyordu. Araştırma ekibi, biyolojik saatindeki bozulmaları doğrulamak için giyilebilir cihaz verilerinden veya melatonin ölçümlerinden yararlanmadı.

Antidepresanlar Daha Az Etkili Olabilir

Araştırmanın dikkat çeken bir diğer sonucu, sirkadiyen ritim bozukluğu bulunan kişilerin antidepresan tedavilerinin daha az etkili olduğunu bildirme olasılığının yüksek olmasıydı.

Araştırmanın yazarlarından Dr. Jacob Crouse, bu durumun yalnızca biyolojik saatle açıklanamayabileceğini belirtti. Crouse, söz konusu kişilerin tedaviyi zorlaştıran başka özelliklere de sahip olabileceğini ifade etti.

Pittsburgh Üniversitesi'nden psikiyatrist Prof. Dr. Colleen McClung ise bazı katılımcıların depresyondan ziyade bipolar bozukluğa sahip olabileceğine dikkat çekti. Uzmanlar, elde edilen bulguların yeni bir depresyon alt türü tanımlamak için henüz yeterli olmadığını vurguladı.

Uyku Bozukluğu Depresyonun Nedeni Mi, Sonucu Mu?

Araştırmanın yanıt aradığı en önemli sorulardan biri, biyolojik saatindeki bozulmaların depresyona mı yol açtığı, yoksa depresyonun mu uyku düzenini değiştirdiği oldu.

Scientific Reports dergisinde yayımlanan başka bir araştırmada, doğal olarak geç saatlerde uyuyan ve akşamcı olarak tanımlanan kişilerin depresyona daha yatkın olabileceği ortaya konmuştu.

Ancak uzmanlara göre uyku düzenindeki bozulmaların depresyonun nedeni mi yoksa sonucu mu olduğunu belirlemek oldukça zor.

Yeni çalışma, depresyonun biyolojik temellerinin anlaşılması ve kişiye özel tedavi yöntemlerinin geliştirilmesi açısından önemli ipuçları sunuyor. Bununla birlikte sirkadiyen depresyonun ayrı bir alt tür olarak kabul edilmesi için daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç duyuluyor.