Bir Lokması Yetiyor: Sosyal Medyanın Yeni Trendi Can Alıyor

Bir zamanların geleneksel besin toplama alışkanlığı, son yıllarda yeniden yükselişe geçti. Ormanlarda, parklarda ve kent içindeki yeşil alanlarda yenilebilir mantar arayanların sayısı özellikle COVID-19 salgınından sonra hızla arttı. Uzmanlara göre bu ilginin arkasında sosyal medya paylaşımları, sağlıklı yaşam eğilimleri, mutfak merakı ve doğayla bağ kurma isteği bulunuyor.

Ancak deneyimsiz kişilerin yabani mantarları güvenli biçimde ayırt edememesi, ciddi bir halk sağlığı sorununa dönüşmüş durumda.

ABD’nin Ohio eyaletinin kuzeydoğusunda son iki hafta içerisinde zehirli yabani mantar tüketen 13 kişi hastalandı. Zehirlenenlerden birine karaciğer nakli yapılması gerekti. Montana’da ise geçen ay Yellowstone Ulusal Parkı yakınlarında topladıkları mantarları yiyen 11 kişi hastaneye kaldırıldı; bazı hastaların durumunun ağır olduğu bildirildi.

En dikkat çekici tablo California’da ortaya çıktı. Sağlık yetkililerinin “benzeri görülmemiş” olarak nitelendirdiği zehirlenme dalgasında, geçen yılın kasım ayından mayısa kadar aralarında küçük bir çocuğun da bulunduğu en az 49 kişi hastalandı. Vakalar çok sayıda hastane yatışına, organ yetmezliklerine ve acil karaciğer nakillerine neden olurken dört yetişkin hayatını kaybetti.

Yenilebilir türlerle kolayca karıştırılıyor

Yabani mantar toplamanın en büyük tehlikesini, zehirli türlerin yenilebilir mantarlara son derece benzemesi oluşturuyor. Şiddetli mide ve bağırsak sorunlarına yol açabilen zehirli “jack-o’-lantern” mantarı, turuncu renkli kantarelle karıştırılabiliyor.

Çayır mantarları da karaciğer ve böbreklerde ağır hasara neden olabilen, ölümcül “destroying angel” türüyle benzerlik gösterebiliyor.

Dünya genelindeki ölümcül mantar zehirlenmelerinin yaklaşık yüzde 90’ından sorumlu olduğu belirtilen “ölüm şapkası” mantarı ise yenilebilir saman mantarı, puf mantarı veya tarla mantarı sanılabiliyor.

Uzmanlar, yenilebilir ve zehirli türleri güvenle birbirinden ayırmanın uzun süreli eğitim ve sahada deneyim gerektirdiğini vurguluyor. Üstelik zehirli mantarlar yalnızca görüntüleriyle değil, kokuları ve tatlarıyla da yanıltıcı olabiliyor.

Uygulamalar ve yapay zekâya güvenmek tehlikeli

Yabani mantar toplamaya ilginin artmasıyla birlikte, yeni başlayanların sosyal medya videolarından, cep telefonu uygulamalarından ve yapay zekâ araçlarından yardım alma eğilimi de yaygınlaştı. Ancak bu teknolojilerin yaptığı yanlış tanımlamalar hayati sonuçlar doğurabiliyor.

Ohio’da 2022 yılında bir kişi, evinin bahçesinde bulduğu Amanita türü mantarları bir tanımlama uygulamasının yenilebilir olarak göstermesi üzerine tüketti. Ölümcül mantardan zehirlenen kişi acil tedaviye alındı.

New York Mikoloji Derneği de internet üzerinden satılan, yapay zekâyla hazırlanmış mantar toplama ve tanımlama kitaplarına karşı uyarıda bulundu. Dernek, yanlış bilginin ölümcül sonuçlar doğurabileceğini belirterek yalnızca tanınmış ve deneyimli uzmanların kitaplarının tercih edilmesini istedi.

Yaban hayatı tıbbı uzmanı Dr. Christopher Bazzoli, mantar tanımanın sosyal medya videolarından öğrenilemeyeceğini belirterek, “Bu, TikTok’tan öğrenmeniz gereken bir beceri değil” uyarısında bulundu. Bazzoli, doğadan besin toplamak isteyenlerin uzmanlardan uygulamalı eğitim alması gerektiğini söyledi.

Uzmanlar başlangıç seviyesindeki kişilere deneyimli rehberlerin verdiği eğitimlere katılmalarını, yerel mikoloji topluluklarına üye olmalarını ve rehberli doğa yürüyüşlerini tercih etmelerini öneriyor.

Belirtiler saatler sonra ortaya çıkabilir

Mantar zehirlenmesinin ilk belirtileri arasında bulantı, kusma, ishal, karın ağrısı, baş dönmesi, bilinç bulanıklığı ve güçsüzlük bulunuyor. Kalp atışlarının hızlanması veya düzensizleşmesi ile solunum güçlüğü de görülebiliyor.

Ağır vakalarda nöbet, felç, organ yetmezliği ve ölüm meydana gelebiliyor. Bazı zehirli türlerde belirtilerin tüketimden uzun süre sonra ortaya çıkması, kişinin yardım almakta gecikmesine neden olabiliyor.

Uzmanlar, yabani mantar ya da bitki yedikten sonra rahatsızlanan kişilerin belirtilerin kendiliğinden geçmesini beklememesi ve derhal acil yardım istemesi gerektiğini belirtiyor. Yenilen mantardan bir örneğin saklanması veya fotoğrafının çekilmesi de tedavinin belirlenmesine yardımcı olabiliyor.

Mantar zehirlenmelerinde her türe karşı etkili tek bir panzehir bulunmadığından, tüketilen mantarın doğru biçimde tanımlanması doktorların uygulayacağı tedavi açısından hayati önem taşıyor.