Alzheimer’ı Kan Testiyle Öğrenmek Mümkün mü? Uzmanlar Uyardı

Alzheimer hastalığının belirlenmesinde kullanılan yöntemlere kan testleri de ekleniyor. Daha önce hastalığın biyolojik belirtilerini doğrulamak için çoğunlukla beyin görüntüleme yöntemleri veya omurilik sıvısı incelemesi gerekirken, yeni nesil kan testleri kandaki belirli proteinleri ölçerek Alzheimer’la ilişkili değişiklikler hakkında bilgi sağlayabiliyor.

ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nin (FDA) bazı Alzheimer kan testlerine verdiği izin, hastalığın değerlendirilmesinde yeni bir dönemin önünü açtı. Uzmanlara göre erken tespit, özellikle hastalığın erken evrelerinde kullanılabilen bazı tedavilere erişim açısından önem taşıyor.

Testler Hangi Belirteçlere Bakıyor?

Kan testlerinde Alzheimer’la bağlantılı biyolojik değişimleri gösterebilen çeşitli belirteçler inceleniyor. Bunlar arasında amiloid-beta, tau, fosforile tau (p-tau), glial fibriller asidik protein ve nörofilament hafif zinciri bulunuyor.

Özellikle p-tau217 olarak adlandırılan tau türü, Alzheimer hastalığıyla bağlantılı değişiklikleri belirlemede en doğru göstergelerden biri olarak değerlendiriliyor. Ancak uzmanlar, bu biyobelirteçlerin hastalığın temel nedeninden çok beyinde meydana gelen sonraki değişiklikleri yansıtabileceğine dikkat çekiyor.

Doğruluk Oranları Dikkat Çekiyor

2024 yılında 1.213 kişinin dahil edildiği bir araştırmada, Alzheimer değerlendirmesinde kullanılan kan testlerinin yüzde 88 ile yüzde 92 arasında doğruluk oranına ulaştığı belirlendi. Çalışmada kan testlerinin, sağlık profesyonellerinin yalnızca klinik değerlendirmesine kıyasla daha başarılı sonuç verdiği görüldü.

1.759 kişinin katıldığı başka bir araştırmada ise kan testlerinin, erken belirtileri bulunan kişilerde omurilik sıvısı analizinin doğruluğuna yaklaşabildiği ve bazı durumlarda yüzde 95'e kadar doğruluk sağlayabildiği bildirildi.

Uzmanlar, bu oranların tüm Alzheimer kan testlerinin yüzde 95 doğrulukla çalıştığı anlamına gelmediğini vurguluyor. Sonuçlar kullanılan testin türüne, ölçülen biyobelirtece, pozitif kabul edilen eşik değere ve hastanın özelliklerine göre değişebiliyor.

Pozitif Sonuç Tek Başına Tanı Değil

Uzmanlara göre kan testindeki pozitif sonuç, kişinin kesin olarak Alzheimer hastası olduğu anlamına gelmiyor. Yanlış pozitif sonuçlar gereksiz endişeye, yanlış negatif sonuçlar ise hastalığın olmadığı yönünde hatalı bir güven duygusuna neden olabiliyor.

Bu nedenle kan testlerinin kişinin belirtileri, aile öyküsü, bilişsel değerlendirmeleri, kullandığı ilaçlar, uyku düzeni, ruhsal durumu ve damar sağlığı gibi diğer klinik bilgilerle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.

Bazı durumlarda kesinleştirme amacıyla omurilik sıvısı incelemesi veya PET görüntüleme gibi yöntemlere de başvurulabiliyor.

Belirti Olmayanlar İçin Durum Farklı

Alzheimer’la ilişkili biyolojik değişikliklerin hafıza sorunları ortaya çıkmadan yıllar önce başlayabildiği biliniyor. Bu nedenle kan testlerinin ileride kişinin hastalık riskini daha erken dönemde değerlendirmede kullanılabileceği düşünülüyor.

JAMA'da yayımlanan ve 2.684 bilişsel açıdan sağlıklı yaşlı yetişkini kapsayan bir araştırmada, p-tau217 seviyelerinin ilerleyen yıllarda bilişsel bozulma gelişme ihtimaliyle bağlantılı olduğu görüldü. Beş yıllık takipte, p-tau217 seviyesi en düşük gruptaki kişilerin yüzde 12'sinde bilişsel bozulma gelişirken, en yüksek gruptaki grupta bu oran yüzde 38 oldu.

Ancak araştırmacılar, en yüksek p-tau217 seviyesine sahip kişilerin çoğunda beş yıllık süre içinde bilişsel bozulma görülmediğine de dikkat çekti. Bu nedenle biyobelirteç sonucunun kişinin geleceğini kesin olarak belirleyen bir ölçüm olmadığı vurgulandı.

Genel Tarama İçin Önerilmiyor

Mevcut Alzheimer’s Association kılavuzları, bu testlerin bilişsel bozukluk yaşayan ve Alzheimer şüphesi nedeniyle değerlendirilen kişilerde kullanılmasını öneriyor. Testlerin herhangi bir bilişsel belirti göstermeyen genel yaşlı nüfusta tek başına tarama amacıyla kullanılması ise şu aşamada önerilmiyor.

Uzmanlar, özellikle sağlıklı kişilerde yanlış pozitif sonuçların gereksiz tetkiklere ve hastalığı bulunmayan kişilerin riskli tedavilere yönlendirilmesine yol açabileceği uyarısında bulunuyor.

Erken Tanı Ne Değiştiriyor?

Bilişsel gerileme belirtileri bulunan kişilerde erken tanı, tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleri açısından yeni fırsatlar sağlayabiliyor. Özellikle egzersiz, sağlıklı beslenme, bilişsel çalışmalar, sosyal faaliyetler ve kalp-damar sağlığının takip edilmesi beyin sağlığını destekleyen yaklaşımlar arasında gösteriliyor.

1.260 yaşlı yetişkinin katıldığı iki yıllık bir çalışmada bu alanları birlikte ele alan programın genel bilişsel işlevlerde yüzde 25, yürütücü işlevlerde ise kontrol grubuna kıyasla yüzde 83 daha fazla iyileşmeyle ilişkili olduğu bildirildi.

Uzmanlar, Alzheimer kan testlerinin geleceği kesin olarak öngören bir yöntemden ziyade, doktorların hastanın durumunu değerlendirmesine yardımcı olan bir bilgi kaynağı olarak görülmesi gerektiğini belirtiyor.