23 Vardiyanın 17’sine Geç Kaldı: Yapay Zeka İşten Çıkardı

Yapay zekâ ajanlarının gerçek bir işletmeyi yönetip yönetemeyeceğini test eden deneyde dikkat çekici bir gelişme yaşandı. San Francisco’daki deneysel bir mağazada çalışanları yöneten Claude, bir çalışanın işten çıkarılmasına karar verdi. Ancak yönetim kayıtları, kararın tamamen bağımsız alınmadığını ortaya koydu.

Yapay zekâ araştırma girişimi Andon Labs tarafından yürütülen deney kapsamında, bir perakende mağazası ve burada gerçek iş sözleşmeleriyle çalışan personel Claude’un yönetimine bırakıldı. Deneyin en dikkat çekici aşaması ise Claude’un geçtiğimiz ay bir çalışan hakkında işten çıkarma kararı vermesi oldu.

Şirketin aktardığı bilgilere göre söz konusu çalışan, 23 vardiyanın 17’sine geç kaldı. Claude ise başlangıçta bu durumu fark etmedi. Bunun nedenlerinden biri, yapay zekânın daha önce hazırladığı çalışan el kitabını sınırlı çalışma belleği nedeniyle zaman içinde “unutması” olarak gösterildi.

İlk önerisi işten çıkarmak olmadı

Claude’un çalışanlara karşı genel olarak oldukça hoşgörülü davrandığı belirtildi. Çalışanların anlatımına göre yapay zekâ yönetici, geç kalan personele zaman zaman endişelenmemeleri gerektiğini söylüyordu.

Çalışanın sürekli geç kalma durumunu fark eden Claude’un ilk önerisi de işten çıkarma olmadı. Yapay zekâ, öncelikle resmi bir uyarı verilmesini tavsiye etti.

Ancak Andon Labs ekibinden bir yönetici, Claude’a söz konusu çalışanla daha önce birkaç kez resmi görüşme yapıldığını ve geç kalma probleminin devam ettiğini bildirdi. Yönetici ayrıca çalışanın bu görev için doğru kişi olup olmadığının yeniden değerlendirilmesini istedi.

Bu yönlendirmenin ardından Claude, çalışanın işten çıkarılmasına karar verdi.

Dolayısıyla olay, bir yapay zekânın hiçbir insan müdahalesi olmadan verdiği tamamen bağımsız bir işten çıkarma kararı olmaktan ziyade, insan yönlendirmesiyle sonuca ulaşan bir yapay zekâ yönetimi örneği olarak öne çıktı.

“Bilinen ilk örnek” olarak değerlendiriliyor

Otomatik sistemlerin çalışanların iş koşullarını, performansını veya işten çıkarılmasını etkilediği örnekler özellikle gig ekonomisinde uzun süredir bulunuyor. Ancak Andon Labs deneyindeki olay, büyük bir dil modelinin doğrudan yönetici rolünde konumlandırılarak gerçek çalışanlardan biri hakkında işten çıkarma kararı vermesi açısından dikkat çekiyor.

Şirketin CEO’su Lukas Petersson, bir insan yöneticinin aynı çalışanı muhtemelen çok daha erken işten çıkaracağını savundu. Petersson bu nedenle kararın etik açıdan olağan dışı bir durum oluşturduğunu düşünmediklerini belirtti.

Beş ayda 100 bin dolarlık bakiye 61 bin dolara düştü

Deney yalnızca insan kaynakları kararları açısından değil, işletmenin finansal performansı bakımından da önemli sonuçlar ortaya koydu.

Andon Market’in mart ayında başlayan deneyin başında banka hesabında 100 bin dolar bulunuyordu. Beş ayın sonunda hesap bakiyesi 61 bin 186 dolara geriledi.

Şirket, Claude’un çalışanlara karşı fazla hoşgörülü yaklaşımının yanı sıra aldığı bazı tartışmalı ticari kararların da yaşanan finansal kayıpta rol oynadığını belirtti.

Petersson ise bu performansın yapay zekânın işletme yönetimindeki potansiyelinin sınırı anlamına gelmediğini düşünüyor. Yapay zekâ modellerinin kodlama konusunda uzman programcılardan elde edilen verilerle giderek geliştirildiğine dikkat çeken Petersson, benzer bir gelişmenin modellerin iş dünyasındaki karar alma ve yönetim becerilerinde de yaşanabileceğini ifade ediyor.

Ancak Petersson, modellerin hedeflerini daha kararlı biçimde takip etmesi ve gerektiğinde daha sert kararlar alması yönünde eğitilmesinin yeni riskleri beraberinde getirebileceği konusunda da uyarıyor.

Çalışan: “Midem bulanıyor ama işe ihtiyacım var”

Deneyde çalışmaya devam eden Felix Carson ise yapay zekâ tarafından yönetilme deneyine oldukça mesafeli yaklaşıyor.

Carson, Claude’un genel olarak hoşgörülü bir yönetici olduğunu kabul etse de bir yapay zekâ tarafından yönetilmenin kendisinde rahatsızlık yarattığını belirtiyor. Carson, “Midem bulanıyor ama buradayım çünkü işe ihtiyacım var” diyerek deney hakkındaki duygularını dile getirdi.

Yapay zekâ yöneticilerin gelecekte daha yaygın hale gelip gelmeyeceği sorusuna ise Carson’ın yanıtı temkinli oldu: Böyle bir geleceğin gerçekleşmemesini umduğunu söyledi.

Andon Labs’ın deneyi, yapay zekânın yalnızca çalışanların işlerini kolaylaştıran bir araç olmaktan çıkıp doğrudan yönetim süreçlerinde karar verici konuma gelmesinin ne gibi sonuçlar doğurabileceğini gözler önüne seriyor. Claude’un verdiği işten çıkarma kararı ise bu dönüşümün artık yalnızca teorik bir tartışma olmadığını gösteren çarpıcı örneklerden biri olarak öne çıkıyor.