Dondurucu Soğuk Yer Altını Vurdu, Yollar Çatladı, Ağaçlar İkiye Ayrıldı: ABD'de 'Buz Depremi'
Kış fırtınasının vurduğu ABD'de yeraltından gelen yüksek sesli patlamalar ve sarsıntılar paniğe yol açtı. Vatandaşların deprem sanarak büyük korku yaşadığı sarsıntıların ardında, nadir görülen 'buz depremi' (frost quake) çıktı. Peki, dondurucu soğuklar toprağı nasıl bir patlayıcıya dönüştürüyor? İşte bilimsel açıklamalarla bu gizemli doğa olayı...
ABD’nin kuzey eyaletlerinde etkili olan sert kış fırtınasının ardından, yer altından gelen yüksek patlama sesleri ve kısa süreli sarsıntılar vatandaşları endişelendirdi. Uzmanlar, yaşanan olayın “frost quake” ya da diğer adıyla “buz depremi” olarak bilinen nadir bir doğa olayı olduğunu açıkladı.
ABD’nin Tennessee ve Kentucky eyaletlerinde, dondurucu soğukların etkisini artırmasının ardından gece saatlerinde yerden gelen ani patlama sesleri ve hafif sarsıntılar paniğe yol açtı. Bazı bölgelerde yolların çatladığı, ağaçların ortadan ikiye yarıldığı gözlemlenirken, vatandaşlar yaşananları ilk anda deprem sandı.
Uzmanların açıklamalarına göre bu olaylar, tektonik depremlerle bağlantılı değil. Bilimsel adı “cryoseism” olan ve halk arasında “frost quake” (buz depremi) olarak bilinen bu doğa olayı, toprağın içindeki suyun ani sıcaklık düşüşleriyle donarak genleşmesi sonucu meydana geliyor.
Toprağın Donması Patlama Etkisi Yaratıyor
Frost quake, genellikle kısa süreli bir ısınmanın ardından hava sıcaklığının hızla donma noktasının altına düşmesiyle oluşuyor. Yer altına sızan su, ani soğukla birlikte donarak hacim kazanıyor. Bu genleşme, toprak içinde büyük bir basınç oluşturuyor ve basınç aniden boşaldığında yüksek sesli patlamalar ile hafif sarsıntılar meydana geliyor.
Bu durum, camların titremesine, duvarların sallanmasına ve yüzeyde çatlakların oluşmasına neden olabiliyor. Ancak uzmanlar, bu olayların tektonik bir deprem riski taşımadığını ve genellikle kısa süreli ve zararsız olduğunu vurguluyor.
Sismograflara Bile Yansıyabiliyor
Her ne kadar tehlikeli olmasa da bazı güçlü frost quake’ler, hassas sismograf cihazları tarafından ölçülebilecek seviyede titreşimler oluşturabiliyor. 2023 yılında Finlandiya’da yapılan akademik bir çalışmada, bu tür buz depremlerinin özellikle suya doygun ve yüzeyi açık kalan zeminlerde daha sık görüldüğü belirtildi.
Kar Örtüsü Koruyucu Rol Oynuyor
Uzmanlara göre en az 15 santimetre kalınlığındaki kar örtüsü, toprağı izole ederek ani soğumayı engelliyor ve frost quake riskini azaltıyor. Buna karşılık, kar örtüsünün bulunmadığı veya ince olduğu bölgelerde buz depremlerinin yaşanma ihtimali artıyor.
Yetkililer, benzer sesler ve sarsıntılar hisseden vatandaşların paniğe kapılmaması gerektiğini, ancak yüzey çatlakları ve hasar durumunda yerel yönetimlere bilgi verilmesinin önem taşıdığını belirtiyor.